Mpsc Guru

Focus on commitment, not motivation.

Thursday, November 28, 2019

भारताचा इतिहास- बंगालचे गव्हर्नर आणि गव्हर्नर जनरल | Mpsc History Notes

बंगालचे गव्हर्नर-

१) रोबर्ट क्लाईव्ह- १७५७ ते १७६० आणि १७६५ ते १७६७ 

  • A Heaven born General असा गौरव इंग्लंडच्या पंतप्रधान पीट यांनी लॉर्ड क्लाईव्ह चा केला.
  • हिंदुस्तानचा फ्रेडरिक दि ग्रेट म्हणूनही क्लाईव्ह ओळखला जातो.
  • बंगालमध्ये १७६५ पासून क्लाईव्हने दुहेरी राज्यपद्धती सुरु केली या पद्धतीत राज्यव्यवस्था नवाबाकडे तर लष्करी व्यवस्था इंग्रजांनी आपल्या हातात ठेवली.
  • क्लाईव्ह ने स्वतःवर गोळी झाडून आत्महत्या केली.

२) वल्सर्ट- १७६७ ते १७६९ 

  • या काळात पहिले इंग्रज -म्हैसूर युद्ध होऊन हैदरअलीचा विजय झाला.

३) कार्टियर - १७६९ ते १७७४ 

  • १७७० ला बंगालमध्ये दुष्काळ पडून १/३ लोकसंख्या मृत्युमुखी पडली.

४) वॉरेन हेस्टिंग - १७७२ ते १७७४ 

  • हेस्टिंग ने १७७२ मध्ये दुहेरी राज्यपध्दती बंद केली.
  • बंगालमधील शेतजमिनी ५ वर्षाच्या कराराने लिलाव पद्धतीने देण्यास सुरुवात केली.
  • महसूल व्यवस्थेतील भ्रष्टाचार कमी करण्यासाठी बोर्ड ऑफ रेव्हेन्यू ची स्थापना केली.

बंगालचे गव्हर्नर जनरल - 

१) वॉरेन हेस्टिंग- १७७४ ते १७८५ 

  • १७७३ च्या नियामक कायद्याने हेस्टिंग बंगालचा पहिला गव्हर्नर जनरल बनला.
  • प्रत्येक जिल्ह्यात हेस्टिंगने कलेक्टर चे पद निर्माण केले.
  • हेस्टिंग च्याच काळात चार्ल्स विल्किन्स ने भगवद्गीतेचे इंग्रजीत भाषांतर केले.
  • विल्यम जोन्स याने १७८४ साली कलकत्ता येथे रॉयल एशियाटिक सोसायटी ची स्थापना केली.
  • १७७५ ते १७८२ या काळात पहिले मराठा-इंग्रज युद्ध झाले ते १७८२ ला साल्बाईच्या तहाने संपुष्टात आले.
  • हेस्टिंगवर नंदकुमार फाशी प्रकरण,राजा चेतासिह प्रकरण,रोहील्यांशी युद्ध, अयोध्येच्या बेगमांवर अन्याय हि प्रकरने पैसे मिळविण्यासाठी केल्याचा आरोप झाला.
  • इग्लंडच्या संसदेत हेस्टिंग वर महाभियोग लावण्यात आला. असा महाभियोगास लावण्यात आलेला एकमेव गव्हर्नर होय.
  • हेस्टिंग च्या काळात १७८० ते १७८४ मध्ये दुसरे इंगज - म्हैसूर युद्ध झाले यात हैदरअली चा मृत्यू झाला.

२) सर जॉन मकफर्सन- १७८५ ते १७८६ 

  • दिल्लीचा बादशहा शाहआलम याचे बंद केलेले २६ लाख रुपयाचे पेन्शन पुन्हा सुरु करण्याची महादजी शिंदे यांची मागणी फेटाळून लावली.

३) लॉर्ड कार्नवॉलीस- १७६८ ते १७९३

  • अमेरिकन स्वातंत्र युद्धात भाग 
  • याच्या १७९० ते १७९२ या काळात तिसरे इंग्रज- म्हैसूर युद्ध टिपूने अर्धे राज्य गमावले.
  • बंगाल व बिहार प्रांतात २२ मार्च १७९३ पासून कायमधारा पद्धती सुरु केली.
  • कायमधारा पद्धतीत जमिन्दाराला शेतसारा १०/११ भाग सरकारला आणि १/११ भाग स्वतःसाठी ठेवायचा नियम होता. शेतकऱ्याकडून किती खंड घ्यावा याला काही मर्यादा नव्हती.
  •  कार्नवॉलीसने कोर्टात दावा दाखल करण्यासाठी कोर्ट फी सुरु केली.

४) सर जॉन शोअर - १७९३ ते १७९८ 

  • कायमधारा पद्धतीची मूळ संकल्पना आणि नियोजन शोअर चे होते.

५) लॉर्ड रिचर्ड वेलस्ली- १७९८ ते १८०५ 

  • तैनाती फौज ठेवण्यास सुरुवात.
  1.  निजामाने -१७९८ 
  2. म्हैसूर च्या राजाने १७९९ 
  3. औंध नवाबाने १८०१
  4. दुसरा बाजीराव पेशवा १८०२ मध्ये तैनाती फौज स्वीकारली.
  • १७९९ ला चौथ्या इंगज - म्हैसूरयुद्धात टिपू सुलतानचा श्रीरंगपट्टनम येथे मृत्यू.
  • ब्रिटीशांचा भारतात सर्वात जास्त विस्तार वेलस्लीच्या काळात झाला.
  • १८०० मध्ये अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यासाठी कलकत्ता येथे फोर्ट विल्यम कॉलेजची स्थापना.

६) लॉर्ड कार्नवॉलीस- १८०५ 

  • दुसऱ्यांदा बंगालचा गव्हर्नर जनरल झाला.
  • भारतात गाझीपूर ला मृत्यू.

७) सर जॉर्ज बार्लो - १८०५ ते १८०७ 

८) लॉर्ड अर्लऑफ  मिंटो 1- १८०७ ते १८१३

९)  लॉर्ड मार्क्विस ऑफ हेस्टिंग - १८१३ ते १८२३ 

  • १७१७ ते १७१८ मध्ये शेवटचे इंग्रज - मराठा युद्ध होऊन १८१८ मध्ये पेशवाई समाप्त झाली.
  •  हेस्टिंग ने  १८१७ ते १८१८ या काळात पेंढाऱ्याचा बंदोबस्त केला.
  • १८१४ ते १८१६ मध्ये पहिले इंग्रज-नेपाळ युद्ध आणि सांगोलीचा तह.
  • होल्ट म्याकेन्जी आणि मार्टीन बर्ड यांनी उत्तर भारतात आग्रा , पंजाब या भागात महालवारी पद्धत विकसित केली.
  • कर्नल रिड यांनी मद्रास प्रांतात रयतवारी पद्धत सुरु केली.
  • तर सर एलफिस्टन यांनी मुंबई प्रांतात सर्वे शेतसारा पद्धत सुरु केली.
  • कुळांना संरक्षण देण्यासाठी हेस्टिंगने १८२२ साली बंगाल कुळकायदा केला.

 १०) सर जॉन ऐडम्स-१८२३

११) लॉर्ड एमहर्स्ट - १८२३ ते १८२८ 

  • पहिले इंग्रज - ब्रम्ही युद्ध १८२४ ते १८२६

१२) विलियम बटरवर्थ बेले- १८२८

१३) लार्ड विलियम बेन्टिक- १८२८ ते १८३३.

  • इंग्लंडचे पंतप्रधानांचा मुलगा असणारा गव्हर्नर झालेला एकमात्र.
  • बेन्टिकने गुन्हेगारांना फटके मारण्याची शिक्षा बंद केली.
  • १८३१ च्या कायद्याने भारतीयांना न्याय खात्यात प्रवेश दिला आणि न्यायालात फारसी एवजी देशी भाषेचा वापर सुरु केला.
  • ४ डिसेंबर १८२९ ला सती प्रथा बंद करण्याचा कायदा केला.

 १८३३ च्या कायद्यानुसार बंगालचे गव्हर्नर भारताचे गव्हर्नर जनरल झाले त्यांची माहिती पुढील भागात पहा...@mpsc short notes by mpsc guru


No comments:

Post a Comment